Wsłuchując się w potrzeby społeczności

Jak wyróżnienie „HR Excellence in Research” wpływa na rozwój pracowniczek i pracowników Uniwersytetu Warszawskiego? W jaki sposób przygotowywany jest plan działania na kolejne lata? Między innymi o tym mówią prorektor UW ds. współpracy i spraw pracowniczych oraz przewodnicząca Zespołu Roboczego ds. wdrożenia EKN i Kodeksu Postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych.

Cykl „Wiosna z HR Excellence in Research” otwiera wywiad z prof. Samborem Gruczą, prorektorem UW ds. współpracy i spraw pracowniczych, przewodniczącym Komitetu Sterującego ds. wdrożenia Europejskiej Karty Naukowca i Kodeksu Postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych, oraz prof. Julią Kubisą, dziekaną Wydziału Socjologii, przewodniczącą Zespołu Roboczego ds. wdrożenia Europejskiej Karty Naukowca i Kodeksu Postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych.

Minęło 10 lat, od kiedy Uniwersytet Warszawski zobowiązał się do przestrzegania zapisów Europejskiej Karty Naukowca dotyczącej warunków pracy naukowców i uzyskał prawo do posługiwania się wyróżnieniem HR Excellence in Research. Jak ocenia Pan z perspektywy czasu wpływ wyróżnienia na zmianę sposobu działania naszej uczelni?

Prof. SAMBOR GRUCZA: Pełnię funkcję prorektora ds. współpracy i spraw pracowniczych od ponad sześciu lat, jednocześnie będąc przewodniczącym Komitetu Sterującego ds. wdrożenia Europejskiej Karty Naukowca i Kodeksu Postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych. Dzisiaj z perspektywy czasu widzę, jak wiele zmian zostało wdrożonych:

• rozbudowane zostało wsparcie w pozyskiwaniu grantów badawczych, szczególnie tych najbardziej prestiżowych, przyznawanych przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych (European Research Council, ERC);
• wdrożono Plan równości płci i cały szereg rozwiązań związanych z zapewnieniem w Uniwersytecie równości, inkluzywności oraz przeciwdziałaniem mobbingowi;
• na ukończeniu są prace w Senacie UW nad Kodeksem Etyki, ostatecznie regulującym zasady współpracy w uczelni;
• Biuro Spraw Pracowniczych realizuje co roku ponad 200 szkoleń skierowanych do nauczycieli akademickich, w tym programy kompleksowe, takie jak Akademia Komunikacji Naukowej, czy wyrównujący szanse kobiet naukowczyń Program dla Młodych Badaczek i Dydaktyczek.

W Europejskiej Karcie Naukowca wiele uwagi poświęca się umiędzynarodowieniu uczelni jako swego rodzaju dźwigni rozwoju naukowego. Podczas pandemii i po niej mobilność geograficzna, finansowana ze środków Programu Erasmus +, znacząco się obniżyła. Niezwykle pomocnym było w tamtym czasie uzyskanie statusu uczelni badawczej i włączenie UW do Programu „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” (IDUB). Pozwolił on na:

• zintensyfikowanie wymiany uniwersyteckiej nie tylko w ramach działalności Biura Współpracy z Zagranicą, ale także dofinansowanie dodatkowych wyjazdów z programu „Mikrogranty” czy zapraszanie z zagranicy wybitnych naukowców w ramach programu „Mentor”;
• znaczące rozbudowanie przez Welcome Point oferty wsparcia dla zatrudnianych w uczelni pracowników naukowych. Wdrożono też system do rejestracji gości z zagranicy, pozwalający zebrać dane na temat liczby osób przyjeżdzających.

Te wszystkie inicjatywy były bardzo trafione. Przed nami jednak dużo do zrobienia. Odsetek nauczycieli akademickich posiadających obywatelstwo inne niż polskie wynosi w tej chwili około 10%. To dużo w porównaniu do innych polskich uczelni, ale dla nas za mało. Wiemy, iż mobilność międzynarodowa owocuje bezpośrednimi kontaktami, często dalszą współpracą badawczą i dydaktyczną, nowymi pomysłami i wspólnymi projektami badawczymi, a następnie publikacjami. Na tym nam bardzo zależy, bo rozumiemy, iż to jeden z elementów budujących pozycję naszej uczelni. Dlatego z pełną świadomością uwzględniamy tego rodzaju inicjatywy w Planie Działania.

PROF. JULIA KUBISA: Jako przewodnicząca Zespołu roboczego ds. wdrożenia Europejskiej Karty Naukowca i Kodeksu Postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych chcę podkreślić, iż utrzymanie wyróżnienia wymaga poddania się ciągłemu procesowi audytowemu i konsekwencji w doskonaleniu się Uniwersytetu. Co trzy lata zewnętrzni eksperci Komisji Europejskiej weryfikują, czy uczelnia dokonuje wystarczających postępów w poprawie warunków pracy i rozwoju dla naukowców. Każdorazowo Uniwersytet przygotowuje Plan Działania na kolejne lata oraz sprawozdaje wcześniej zrealizowane działania. Co sześć lat ocena dokonywana jest na miejscu, w Warszawie, podczas której eksperci rozmawiają z naukowcami na różnych etapach kariery oraz osobami z takich obszarów, jak mobilność, rozwój kompetencji, badania.

Pod koniec ubiegłego roku złożyliśmy w ramach ewaluacji Ocenę okresową, w której wskazaliśmy m.in. wdrożenie bardziej transparentnego podejścia do organizacji konkursów na stanowisko nauczyciela akademickiego, powstanie Obserwatorium Równości, stworzenie Polityki otwartej nauki i uruchomienie Repozytorium Instytucjonalnego na UW.

Wszystkie przekazywane Komisji Europejskiej dokumenty są na bieżąco publikowane na głównej stronie uczelni.

W jaki sposób powstaje Plan Działania na kolejne lata?

PROF. SAMBOR GRUCZA: Planując działania w ramach „HR Excellence in Research”, dokładamy starań, aby proponowane działania były spójne ze Strategią UW i potrzebami kadry naukowej. Te kilkadziesiąt osób zasiadających w Komitecie Sterującym i tworzących Zespół roboczy wsłuchuje się na co dzień w potrzeby nauczycieli akademickich podczas wykonywania pracy, ale przed przygotowaniem Planu dodatkowo:

• prowadzimy badanie ankietowe, przygotowywane od lat przez Pracownię Ewaluacji Jakości Kształcenia;
• wykorzystujemy też inne dostępne wyniki badań i konsultacji prowadzonych wśród społeczności akademickiej, a także materiały i analizy tworzone na potrzeby jednostek administracji ogólnouniwersyteckiej i innych jednostek.

Trzeba pamiętać, iż w skład zarówno Komitetu Sterującego, jak i Zespołu roboczego wchodzą nauczyciele akademiccy, którzy uwarunkowania pracy naukowca znają z własnego doświadczenia. W 2021 roku, gdy dokonywaliśmy zmiany sposobu zarządzania procesem utrzymania wyróżnienia, bardzo nam zależało, aby uzyskać efekt synergii z innymi działaniami uczelni.

Dlatego członkowie Zespołu Roboczego to przedstawiciele jednostek w największym stopniu zaangażowanych w realizację działań, równocześnie uczestniczący w innych projektach i programach strategicznych dla uczelni, a członkowie Komitetu Sterującego to osoby, które zarządzają uczelnią i mają najlepszy jej ogląd jako całości. Taka konstrukcja Komitetu Sterującego i Zespołu Roboczego gwarantuje adekwatne rozłożenie kompetencji i transparentny podział odpowiedzialności, a w konsekwencji efektywną pracę nad dostosowaniem Uniwersytetu do wymagań Europejskiej Karty Naukowca.

Z jakich środków finansowana jest realizacja działań?

PROF. JULIA KUBISA: Uniwersytet stara się pokrywać koszty działań w pierwszej kolejności ze środków zewnętrznych, co przyspiesza ich realizację. Pozwala też na dodatkowe inicjatywy, na które bez tych środków nie moglibyśmy sobie pozwolić. Były to dotychczas przede wszystkim Program IDUB i Zintegrowany Program Rozwoju na rzecz UW (ZIP), realizowany w latach 2018–2023, a w tej chwili druga część tego programu, tzw. ZIP 2.0, jak również Erasmus+, projekt UWażni na dostępność – Uniwersytet równych szans. Dążymy do tego, aby uzyskać jak najwięcej z zainwestowanego czasu i środków.